مشهد

مشهد شهری در شمال شرقی ایران و مرکز استان خراسان رضوی است. بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ این شهر با ۲٬۴۱۰٬۸۰۰ نفر جمعیت دومین شهر بزرگ و پرجمعیت ایران پس از تهران است. این شهر به واسطه وجود حرم امام رضا، هشتمین امام مذهب شیعه، سالانه پذیرای بیش از ۲۰ میلیون زائر از داخل و یک میلیون زائر از خارج از کشور است.

پیشینه

حوضهٔ رودخانهٔ کشف‌رود که شهر مشهد در آن قرار دارد، به خاطر شرایط مناسب طبیعی، از پیش از اسلام به عنوان یکی از مناطق مورد توجه برای سکونت در خراسان به حساب می‌آمد. این منطقه ابتدا مسکن اقوام آریائی بود. در نزدیکی شهر فعلی مشهد شهری بنام توس وحود داشته‌است. در اسطوره‌های ایرانی بنای اصلی شهر توس را به جمشید و تجدید بنای آن را به توس، پهلوان و سپهسالار ایرانی نسبت می‌دهند. از تاریخ این شهر در قبل از اسلام، به جز افسانه‌ای چند، آگاهی چندانی در دست نیست. ولی با توجه به اسناد موجود، می‌توان حدس زد که این شهر در اواخر حکومت ساسانیان، یکی از مرزداری‌های سر راه گرگان و نیشابور به مرو و بلخ، و از ولایت‌های مشهور در خراسان بزرگ بوده‌است. توس در زمان خلافت عثمان به‌طور کامل توسط اعراب فتح شد. در دورهٔ اسلامی این منطقه بخشی از ولایت توس به مرکزیت شهر تابران بود که آبادی‌های سناباد و نوغان که بخشی از مشهد کنونی هستند را نیز در بر می‌گرفت. پس از حملهٔ مغولان مردم شهر ویران‌شدهٔ توس به مشهد مهاجرت کردند و شهر توسعه پیدا کرد. مشهد در زمان حکومت نادرشاه افشار به عنوان پایتخت ایران انتخاب شد.
نام مشهد

واژه مشهد به معني شهود، حضور و شهادتگاه است و به اين معاني به واژه «مشاهد» جمع بسته مي شود. واژگان «مشهد» و «مشاهد» در عرف و اصطلاح سده 3 هـ . ق، بر قبور ائمه و اولیاء و رجال اطلاق مي شده است، چنان كه در آن زمان، مشهد مرغاب در فارس، و مشهد ميهنه (آرامگاه ابوسعيد ابوالخير) و مشهد توس يا مشهد رضوي در خراسان، وجود داشته است. علی بن موسی الرضا پس از شهادت به دست مأمون عباسي در سال 202 هـ . ق، در آرامگاه هاروني سناباد به خاك سپرده شد. از آن پس «سناباد نوغان» به نام «مشهدالرضا» خوانده شد و به مرور زمان بر پهنه آن، به ويژه در زمان شاه تهماسب صفوي افزوده گشته و مردم توس به مشهد كوچ داده شدند؛ و به مرور زمان نام مشهد بر این شهر ماندگار شد. گفتنی است که نام مشهد اولین بار توسط سلطان محمود غزنوی به این شهر داده شد.
مشهد در دوره اسلامی

به گفته تاریخ نویسان، هنگامی که یزدگرد سوم از برابر سپاهیان مسلمان عرب گریخت، به خراسان روی آورد. سپاه مسلمانان به فرماندهی احنف بن قیس که مامور فنح خراسان بودند وی را تعقیب کردند. یزدگرد که آنان را به دنبال خویش یافت، راهی توس شد تا از کنارنگ توس مرزبان خود در آن خطه پناه بخواهد، اما کنارنگ با این بهانه که از یک سو، توس گنجایش موکب بزرگ پادشاهی را ندارد، و از سوی دیگر، پناه دادن به پادشاه، امکان یورش سپاه مسلمانان را افزایش می‌دهد، یزدگرد را از توس راهی مرو کرد. حاکم مرو نیز در آغاز به استقبال یزدگرد شتافت، اما سرانجام از او رخ برتافت و آخرین شاه ساسانی در سال ۳۱ هجری به دست آسیابانی در مرو کشته شد. کنارنگ توس هم که حاکمی سودجو و عافیت طلب بود، با احساس خطر از سپاه مسلمانان، طی نامه‌ای از عبدالله بن عامر، امان خواست و عهد کرد که اگر پیشنهاد او پذیرفته شود، در فتح نیشابور مسلمانان را یاری خواهد داد. پس چنین کرد و به امارت نیشابور دست یافت. با این ترفند، کنارنگیان، به رغم فتح خراسان، همچنان نفوذ خود را در خطه توس حفظ کردند و تا پایان عصر اموی و چیرگی سپاه ابومسلم در سال ۱۲۹ هجری، در آن جا ماندند و تنها پس از یورش سرداران ابومسلم بود که آن جا را رها ساختند.
مشهد در دوره امویان

از تاریخ توس در دوران امویان نیز خبر چندانی در دست نیست. تنها باید از مهاجرت و اقامت و درگذشت خواجه ربیع بن خثیم از یاران ابن مسعود صحابی یاد کرد که در حدود سالهای ۳۵ هجری راهی خراسان شد و در نوغان اقامت گزید و در سال ۶۱ در همان جا رحلت کرد و دفن شد.
مشهد در دوره عباسیان

در دوره عباسیان، گرچه فرمانداران خراسان از جانب حکومت مرکزی برگزیده می‌شدند، اما بی کفایتی این والیان و جنبش‌هایی که در گوشه و کنار این خطه رخ می‌داد، گاه مردم را چنان برمی آشفت که خواهان برکناری ایشان می‌شدند. از جمله در سال‌های پایانی قرن دوم، آن زمان که علی بن عیسی والی خراسان بود، فتنه و آشوب تا آن اندازه در خراسان بالا گرفت که هارون الرشید در سال ۱۸۹ خود برای سرکوب شورش، رهسپار ولایات شرقی شد. اما علی بن عیسی، فرصت طلبانه، و با هدایای بسیار، در ری نزد او آمد و هارون او را در حکمرانی خراسان پایدار داشت. ولی با سپری شدن یک سال، شورش از حد گذشت و هارون وی را برکنار نمود. در سال ۱۹۲ نیز خود برای استقرار امنیت کامل، راهی خراسان شد و در باغ حمیدبن قحطبه اقامت گزید. یک سال پس از آن چنان بیمار شد که همان جا مرد و در تالار بزرگ کاخی که در آن باغ قرار داشت، به خاک سپرده شد. در دوران حکومت هارون عباسی، حمید بن قحطبه طائی والی خراسان بود که کاخی در باغی واقع در ۱٫۵ کیلومتری سناباد داشت. در بهار سال ۱۹۳ هجری قمری، هارون که برای سرکوب شورشی عازم سمرقند بود، در نوغان بیمار شد و بنا به وصیتش او را در آن باغ دفن کردند. چند سال بعد در دوران خلافت مامون، در ۲۰۲ هجری قمری، امام رضا که پس از یک سال اقامت در مرو عازم بغداد بود، در منزل امیر سناباد مسموم شد و مأمون پیکر او را نزدیک قبر هارون به خاک سپرد. از آن پس آن نقطه «مشهد الرضا» به معنی «محل شهادت رضا» و به اختصار مشهد نام گرفت.
از توس تا مشهد
طرح جامع شهر مشهد در سال ۱۳۵۲ خورشیدی.

توس، در دل خود شهرهایی داشته، که نوغان و طابران از آبادترین آنها بوده و آورده‌اند که این دو شهر هزار قریه و آبادی را در بر می‌گرفته‌است.... در طول تاریخ، گاه نوغان اعتبار افزونتری می‌یافته و زمانی طابران رونق بیشتری داشته‌است. جایی که اکنون به نام شهر توس معروف است و آرامگاه فردوسی، حماسه سرای نامدار ایران در آن قرار دارد، تنها بخشی از توس قدیم، یعنی همان طابران است، که بقایای ارگ و باروی نیمه ویرانی که مردم آن را قصر مامون می‌خوانند و بنای بزرگی که به بقعه هارونیه مشهور شده‌است، در آن پیداست. این محل، در حال حاضر حدود بیست کیلومتری شمال غربی شهر مشهد است. دیگر شهر بزرگ و نامدار توس، نوغان بوده که اینک در دل شهر مشهد قرار دارد. یکی از آبادی‌های پیرامون نوغان، روستایی به نام سناباد بوده که آب و هوایی خوش و مطبوع، کشتزارهایی پربار، قنات‌هایی سرشار و بوستانهایی شاداب و سرسبز داشته‌است. در بهار سال ۱۹۳ه - ق هنگامی که هارون جهت سرکوب شورشی در سمرقند به نوغان رسید مریض و سپس فوت نمود وی وصیت نموده بود پس از مرگ او را در باغ مجاور محل اقامتش دفن نمایند. مآمون جانشین هارون پس از گذشت چند سالی از خلافتش در اثر طغیانی که علیه وی در عراق پدید آمد به قصد آنکه تمایل شیعیان را به خود جلب کند «حضرت رضا» را به جانشینی نامزد کرد. حضرت رضا پس از یک سال ماندن در مرو رهسپار بغداد شدند، وقتی به روستای نوغان رسیدند به خانه امیر سناباد وارد و در آن جا مسموم و در سال ۲۰۲ یا ۲۰۳ ه-ق پس از سه روز درگذشت و پیکرش در باغ حمید بن قحطبه در ۱/۵ کیلومتری روستای سناباد مدفون شد، از همان زمان این نقطه به نام مشهد الرضا و بعد به اختصار مشهد نام گرفت.
در تاریخ ۸/۸/۱۳۸۸ سالروز ولادت علی بن موسی الرضا، امام هشتم شیعیان، توسط محمود احمدی نژاد و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، مشهد رسماً به عنوان «پایتخت معنوی ایران» برگزیده شد.

جغرافیای طبیعی

شهر مشهد مرکز استان خراسان رضوی با ۲۰۴ کیلومتر مربع مساحت، در شمال شرق ایران و در طول جغرافیایی ۵۹ درجه و ۱۵ دقیقه تا ۶۰ درجه و ۳۶ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۴۳ دقیقه تا ۳۷ درجه و ۸ دقیقه و در حوضه آبریز کشف رود، بین رشته کوه‌های بینالود و هزار مسجد واقع است. ارتفاع شهر از سطح دریا ۹۸۵ متر و فاصله آن از تهران ۹۶۶ کیلومتر است

زمین‌شناسی

دشت مشهد که جزو حوضه آبریز کشف رود بوده وسعتی بالغ بر ۱۶۵۰۰ کیلومتر مربع داشته که از این وسعت ۵۰۰۰ کیلومتر مربع آن را دشت و بقیه را ارتفاعات تشکیل می‌دهد. میزان نزولات جوی در ارتفاع و سطح دشت تفاوت زیادی دارد بطوریکه در ارتفاعات هزارمسجد ۸۰۰ میلی متر و در سطح دشت مشهد متوسط ۲۵۰ میلی متر گزارش شده‌است. از میان سازندهای موجود در این دشت سازند مزدوران ( سازند دوران دوم ) در رابطه با منابع آب زیرزمینی حائض اهمیت است. این سازند که از رسوبات سخت کربناته تشکیل شده به دلیل وجود فضاهای خالی کارستی قادر است سفره‌های آب زیرزمینی را بوجود آورد. از جمله منابع آب سطحی این دشت نیز می‌توان به خود رودخانه کشف رود اشاره کرد . این رودخانه در گذشته دارای آب زیادی بوده‌است ولی در حال حاظر به علت پایین افتادن سطح آب زیرزمینی و در نتیجه قطع شدن زهکشها تنها در مواقع سیلابی شدید مقداری آب از سرشاخه‌های آن وارد می‌شوند

اقلیم

آب و هوای مشهد معتدل و متغیر است و وزش بادها در آن بیشتر در جهت جنوب شرقی به شمال غربی است. حداکثر درجه حرارت در تابستان‌ها ۳۵ درجه بالای صفر و کمترین آن در زمستان‌ها ۱۵ درجه زیر صفر می‌باشد

دیدنی‌ها

از سناباد و توس قدیم آثار تاریخی زیادی بر جای نمانده و پیشینهٔ بیشتر آثار تاریخی در این شهر به پس از قرن ۸ هجری می‌رسد. از آن‌جمله می‌توان به مسجد گوهرشاد، میل اخنگان، مسجد هفتاد و دو تن، گنبد خشتی و مصلی طرق اشاره کرد. از شهر تاریخی توس بناهایی مانند گنبد هارونیه برجا مانده‌است (هم اکنون شهر توس در حال یازسازی می‌باشد). بازه هور نیز از قدیمی‌ترین بناهای موجود در محدودهٔ شهر است که زمان ساخته‌شدنش را قرن سوم میلادی تخمین می‌زنند. آرامگاه نادرشاه، آرامگاه فردوسی و نیز مدارسی چون عباسقلی خان از دیگر آثار تاریخی موجود در شهر است. از دیگر مراکز دیدنی و تفریحی شهر مشهد می‌توان به موزه‌های آستان قدس رضوی (که خود شامل چندین موزه می‌باشد)، مجتمع تجاری پروما، بازار رضا، بازار بین المللی، بازار خیام و مجتمع تجاری الماس شرق و مجتمع تجاری وصال(بورس طلا و جواهر و ملزومات عروس)اشاره کرد.

از مجموعه پارکها و پارکهای شادی می‌توان به پارک کوهسنگی، پارک و شهربازی ملت، کوهستان پارک شادی، باغ وحش و پارک جنگلی وکیل آباد، مجموعه سرزمین موج‌های آبی به عنوان بزرگترین پارک آبی سرپوشیده آسیا و همچنین مجموعه بزرگ پارک موضوعی سپاد(که هم اکنون درحال ساخت می‌باشد) اشاره کرد.

ییلاقات اطراف مشهد، به خصوص شاندیز و طرقبه، زشک، نغندر، جاغرق، منطقه ییلاقی خور(قزلق) و منطقه ییلاقی سررود در شمال غربی مشهد، چالیدره، پارک جنگلی وکیل‌آباد، بوستان ملت، آبشار اخلمد و کنگ، ماسوله‌ای کوچک، آبشارهای اورتوکند، پارک جنگلی نه دره در دو کیلومتری جنوب مشهد، بازار بعثت طرقبه، منطقه دیدنی فریزی، سد ارداک، سد چالی دره، هفت حوض، چشمه گیلاس، از جمله مکان‌های تفریحی مورد توجه گردشگران هستند.

معماری و شهرسازی

شهر مشهد در گذشته دارای سه حصار بوده‌است. گسترش شهر در گذشته به سمت غرب (حرم امام رضا) بوده‌است. ساخت اصلی شهر فعلی در ۲۵ سال اول قرن حاضر پایه ریزی شده‌است. خیابان، میدان و ساختمانهای دولتی سه عامل هدایت توسعه شهر را به عهده داشته‌اند. شهر دارای دو مرکز اصلی است. چهار سمت شهر از طریق چند خیابان اصلی به میدان مرکزی اتصال می‌یابد. توسعه شهر در دهه ۱۳۲۵ تا ۱۳۳۵ در جنوب غربی و غرب صورت گرفت. راه آهن و فرودگاه تأثیر زیادی بر چگونگی هدایت توسعه داشته‌اند. در دهه ۱۳۳۵ تا ۱۳۴۵، جاده جدید تهران باعث توسعه شهر به سمت جنوب گردید. از سال ۴۵ به بعد توسعه شهر منطبق با طرح جامع هدایت شده‌است. در سال ۱۳۵۵ محور اصلی جامعه سنتو، دانشگاه و پارک ملت توسعه شهر را به سمت غرب تشدید نمودند. ساختار کالبدی شهر به صورت قطاعی است. مراکز تجاری و خدماتی در اطراف حرم و قطاع غربی تمرکز یافته‌اند و واحدهای مسکونی در دو محور غرب و شرق قرار دارند

پارک جنگلی طرق

پارک بزرگ جنگلی طرق در حاشیه جنوب شرق مشهد، در نزدیکی پلیس راه، یکی از بزرگترین اماکن در اسکان و ارائه خدمات گردشگری به شهروندان و زائران می‌باشد. این پارک در سال 1340 احداث شده، و در سال 1379 باپیرایی گردیده‌است. احیاء و بهسازی این پارک وسیع که در مدخل ورودی شهر از مسیر تهران قرار دارد، و ایجاد فضاهای تفریحی، فرهنگی، ورزشی و تجاری با 210 هکتار فضای جنگلی و 112 هزار متر مربع فضاهای عمرانی در 3 پارک در دستور کار شهرداری مشهد می‌باشد.

پارک جنگلی وکیل آباد نزدیکترین ییلاق عمومی مشهد است که در فاصله 8 کیلومتری شمالغرب مشهد قرار گرفته و بلوار عریض و بسیار زیبای وکیل آباد - میدان آزادی را به روستا و پارک جنگلی وکیل آباد متصل می‌نماید. مساحت وکیل آباد بیش از 70 هکتار و دارای رودخانه فصلی است

مناطق شهری

مشهد حدود 475 کیلومتر مربع وسعت دارد. این شهر دارای 13 منطقه شهری است

اقتصاد

اقتصاد مشهد بیشتر بر روی زعفران، زرشک، نبات، آجیل و خشکبار و همچنین چرم صنعتی(به صورت زینتی)و صنعت فرش قرار دارد علاوه بر نباید از درآمد زایی ناشی از زائران حرم رضوی و توریست‌ها غافل شد

صنایع

صنایع غذایی، نساجی، شیمیایی و کانی غیرفلزی و صنایع قطعه سازی وفولاد کشاورزی از عمده‌ترین صنایع مشهد به شمار می‌آیند. شهر مشهد به جهت موقعیت مذهبی، صنعتی و اقتصادی بعد از تهران دومین شهر بزرگ و پر جمعیت ایران محسوب می‌شود. مشهد را چون بر سر راه ابریشم (بین شرق و غرب و راه ادویه بین شمال و جنوب در آسیای میانه و اقیانوس هند) واقع است، می‌توان پایتخت اقتصادی و مرکز مبادلات میان قاره‌ای آسیای میانه نامید.در جغرافیای جهانگردی، مکانهای مذهبی به عنوان نیرومندترین قطب جذب مسافران شناخته شده‌است و در ایران شهر «مشهد» بزرگترین زیارتگاه محسوب می‌شود.همه ساله میلیونها زائر از سراسر ایران و کشورهای اسلامی برای زیارت مرقد مطهر حضرت امام رضا به این شهر مشرف می‌شوند، زیرا یکی از عبادات اسلامی حضور بر تربت پاک ائمه دین و سلامت به ارواح پاک آنان می‌باشد.آستان قدس رضوی از عظیم‌ترین و با شکوه‌ترین اماکن مذهبی ایران و جهان به شمار می‌رود که در آن دین و هنر اسلامی به هم پیوند خورده‌است. در این کانون معنوی، چه بسا که هنرمندان، عمرشان را برای ساختن مناره یا ایجاد محرابی به پایان رسانده باشند.
هتل همای شماره 2 مشهد

مشهد دومین قطب تولید خودرو در ایران می‌باشد. مشهد یکی از قطب‌های اصلی تولید چرم در ایران بشمار می‌آید و کارخانه‌هایی نظیر چرم مشهد با تولید محصولات متنوع و باکیفیت در این شهر قرار دارند. همچنین در سال‌های اخیر سرمابه گذاری در بخش پروژه‌های کلان اداری-تجاری رونق چشمگیری یافته.

مشهد با دارا بودن بیشترین هتلها در سطح کشور قطب مهم توسعه گردشگری ایران محسوب می‌شود و برگزاری نمایشگاههای گردشگری موجب افزایش آشنایی مردم و بازدیدکنندگان با قابلیتهای استان خراسان رضوی و از جمله مشهد در این بخش می‌شود.

مراکز تجاری

از مراکز بزرگ تجاری این شهر می‌توان به زیست‌خاور، الماس شرق، پروما، تابان، کیان سنتر و بازار رضا اشاره کرد. به دلیل وجود جاذبه‌های فراوان تاریخی-مذهبی و فرهنگی در مشهد، درحال حاضر نیمی از هتل‌ها و هتل‌آپارتمان‌های ایران در شهر مشهد قرار دارند.

نمایشگاه بین‌المللی مشهد امروزه به‌عنوان بزرگترین و فعالترین نمایشگاه بین‌المللی تجاری در ایران بعد از نمایشگاه بین‌المللی تجاری تهران فعالیت می‌کند. مشهد بعلت هم‌جواری با کشورهای آسیای میانه و موقعیت صنعتی سالانه میزبان ده‌ها نمایشگاه بین‌المللی است. در حال حاضر مدیریت سایت رسمی نمایشگاه‌های ایران به عهده نمایشگاه مشهد می‌باشد

جمعیت

شهر مشهد، در سدهٔ اخیر از رشد جمعیت بالایی برخوردار بوده‌است. در نخستین سرشماری رسمی ایران که در سال ۱۳۳۵ انجام گرفت، این شهر، با ۲۴۱٬۹۸۹ نفر جمعیت پس از شهرهای تهران، تبریز و اصفهان، چهارمین شهر پرجمعیت ایران بود. در سرشماری بعدی و در سال ۱۳۴۵، این شهر پس از تهران و اصفهان، جایگاه سوم را در بین شهرهای ایران داشت. در سرشماری سال ۱۳۵۵، مشهد، پس از تهران، دومین شهر پرجمعیت ایران بود و تا آخرین سرشماری در سال ۱۳۸۵، همین جایگاه را داشته‌است.

براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت شهر مشهد در این سال، بالغ بر ۲٬۴۱۰٬۸۰۰ نفر بوده‌است.

موزه‌ها

در سطح شهر مشهد حدود ۱۵ موزه مشغول‌ فعالیت هستند که دارای بازدیدکننده فراوانی هستند. مجموعه موزه‌ها یا گنجینه‌های آستان قدس رضوی که در محدوده حرم رضوی قرار دارد و یکی از بزرگترین موزه‌های کشور می‌باشد و دارای ده موزه جداگانه می‌باشد، موزه توس واقع در کهن شهر توس در کنار آرامگاه حکیم توس، موزه نادری واقع در باغ نادری در کنار آرامگاه نادرشاه افشار، موزه آب، موزه علوم و تاریخ طبیعی مشهد، موزه بزرگ تاریخ طبیعی خراسان از جمله موزه‌های سطح شهر مشهد است؛ که بازدیدکنندگان بسیاری را به خود جذب می‌کند.

موزه مرکزی آستان قدس رضوی

هدف از ایجاد این مرکز فرهنگی در حرم مطهر رضوی غرفه اشیای نفیس و گران بها و نادر بوده که در طی زمان توسط ارادتمندان به اهل بیت عصمت و طهارت (ع) تقدیم حضرت رضا گردیده‌است. این مکان پس از آخرین تغییرات در سال ۱۳۷۸ شمسی افتتاح گردید. موزه جدید هم اکنون دارای یازده موزه با موضوعات مختلف می‌باشد.

طبقه همکف ساختمان به محل نگهداری و نمایش گنجینه هدایای مقام معظم رهبری اختصاص یافته‌است. این اشیاء توسط شخصیت‌های داخلی و خارجی به ایشان هدیه شده‌است.

موزه بزرگ خراسان رضوی

طراحان موزه بزرگ خراسان رضوی با الهام از نقشه و طرح بنای هارونیه و عمارت خورشید ساختمان موزه بزرگ خراسان رضوی را آغاز نمودند. سنگ بنای اولیه این موزه به همتم شهرداری مشهد و در راستای حفظ هویت بومی و ملی و ارح نهادن به آثار و مواریث فرهنگی، تاریخی و مذهبی کلان شهر مشهد پی ریزی شده‌است. مکان این موزه در زمینی به وسعت ۴۹۰۰ متر مربع در بوستان کوهسنگی واقع شده‌است و از پرو‍ژه‌های سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی است.

اجرای این طرح در ۱۲ طبقه و زیر بنای تقریبی ۱۸۰۰۰ متر مربع در سال ۸۲ از سوی شهرداری مشهد به سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی واگذار شد که در آن بخش‌های مختلفی از جمله فضاهای موزه‌ای متنوع، اتاق پژوهشگران، محل نمایش نمایش دائمی اشیاء، فضای اداری و... پیش بینی شده‌است.

موزه بنیاد شهید

این مکان که در فضای اداری بنیاد شهید واقع شده در ابتدای بلوار مدرس قرار دارد، و موید گوشه‌هایی از جنگ ایران و عراق و بیشترین اشیای موجود، از سوی خانواده شهدا به این موضوع اهدا شده‌است.

موزه مردم شناسی رباط ویرانی

این موزه با هدف معرفی جایگاه و اهمیت مشاغل سنتی و بومی مشهد در سال ۱۳۸۵شمسی در محل رباط ویرانی از بناهای تاریخی دوره تیموری و صفوی ایجاد گردیده‌است. رباط ویرانی بنایی است سرپوشیده که در قرون و سده‌های پیشین در راه کاروان رو و نیشابور به توس واقع بوده اما امروزه در محور گردشگری مشهد شاندیز در ویرانی ۱۹ واقع است.

موزه علوم و تاریخ طبیعی خراسان

سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوی با هدف ارتقای سطح اطلاعات عموم علاقه مندان در سال ۱۳۷۷ شمسی اقدام به تاسیس موزه علوم و تاریخ طبیعی خراسان نمود. بخشی از اشیاء ارزشمند این موزه اهدایی نمونه‌هایی توسط مردم بوده‌است.

موزه علوم زمین

این مکان در وسعتی حدود ۴۵۰ مترمربع در سال ۱۳۸۵ شمسی به بهره برداری رسید که از بخش‌های مختلف آن می‌توان به سالن مرکزی با تنوعی از نمونه سنگ‌ها، کانی‌ها، فسیل، مخزن با بیش از هزار نمونه، سالن نمایش فیلم و کارگاه اشاره کرد.

موزه تاریخ طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی

پروژه احداث موزه تاریخ طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی با مساحت تقریبی ۲۰۰ متر در سال ۱۳۸۷ ش در محل اداری واقع در بلوار وکیل آباد مورد بهره برداری قرار گرفت. این مجموعه شامل ۲۲ زیستگاه مصنوعی از جمله منطقه دشتی، کویری تپه ماهوری استپی، کوهستانی جنگلی، باتلاقی، نی زار، خور، آب‌های ساحلی و دریا می‌باشد که در آن بیش از ۳۰۰ نمونه تاکسیدرمی شده نظیر ۱۷ گونه پستاندار، ۱۱۰۰ گونه پرنده، ۳ گونه خزنده، ۵ نوع سنگواره و ۳۹ تابلو حشرات است.

گنجینه آب

این مکان در سال ۱۳۷۸ ش توسط کارشناسان آب منطقه‌ای خراسان واقع در بلوار سازمان آب افتتاح گردید. هدف از ایجاد چنین مجموعه‌ای آشنایی، بررسی و شناخت سازه‌های آبی قدیمی استان از قبیل شیوه‌های آبیاری سنتی، آداب و رسوم مرتبط با آب در مناطق مختلف، معرفی تکامل و پیشرفت صنعت آب، پل بندها، نحوه عملکرد بخدان‌ها، آب انبارها و قنات‌ها و روی هم رفته ارائه اطلاعات و مستندات به علاقمندان می‌باشد.

موزه مردم شناسی حمام مهدی قلی بیک

این موزه در کنار مقبره امیر غیاث الدین ملکشاه در ضلع غربی حرم مطهر واقع شده‌است.

موزه فردوسی و شاهنامه توس

ساختمان این موزه همزامان با بنیان آرامگاه فردوسی در بخشی از محوطه باغ برای چایخانه سنتی طراحی و سپس اجرا گردید. بعدها این بنا به موزه تغییر کاربری داد و در آن اشیاء مرتبط و آثار به دست آمده از توس و روزگار فردوسی برای بازدید فرهنگ دوستان به نمایش گذاشته شده‌است.

موزه آرامگاه نادری

این موزه در محل آرامگاه نادری در چهارراه شهدا مشهد واقع است. فضای وسیع سالن موزه دارای ویترین‌هایی است که در آن بیشتر اقلام جنگی و جنگاوری از عصر افشاریه و قاجار در معرض دید عموم قرار گرفته‌است.

موزه حوضخانه هزار دستان

این مکان با وسعتی معادل ۳۵۰ متر مربع در اواسط راسته بازار جنت واقع گردیده و پیش از تغییر کاربری به حوضخانه بخشی از یک خانه مسکونی در محله قدیمی سراب قرار داشته‌است. هدف از ایجاد چنین فضای سنتی ارائه و بازشناخت فرهنگ غنی ایرانی اسلامی به گردشگران داخلی و خارجی و زائران حرم رضوی می‌باشد.
مکان‌های مذهبی

مهمترین اماکن مذهبی شهر مشهد که مهمترین مکان مذهبی ایران نیز هست، حرم امام رضا است. سالانه حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون نفر به زیارت این حرم شرفیاب می‌شوند. دیگر مسجدها، حسینیه‌ها و امامزاده‌ها از جمله مکان‌های مذهبی هستند که دارای زیارت کنندگان فراوانی هستند. مسجد جامع گوهرشاد واقع در محدوده حرم رضوی، مسجد هفتاد و دوتن، مسجد و حسینیه کرامت، امامزاده ناصر و یاسر و امامزاده یحیی بن زید بن علی بن الحسین (میامی) آرامگاه خواجه اباصلت، آرامگاه خواجه مراد، آرامگاه پیر پالاندوز، آرامگاه شیخ نخودکی، گنبد خشتی، گنبد سبز، از جمله مکان‌های مذهبی مشهد هستند.
سینما و تئاتر

سینماهای فعال شهر به ترتیب تعداد تماشاگر هویزه، آفریقا، سیمرغ، قدس، بهمن، رسالت و پیروزی می‌باشند.
فرهنگسراها

مشهد دارای فرهنگسراها و مراکز فرهنگی متعددی است. برخی فرهگنسراها و نگارخانه های مشهد عبارتند از: خانه هنرمندان مشهد، فرهنگسرای جهاد دانشگاهی مشهد، مجتمع فرهنگی هنری امام رضا، فرهنگسرای بهشت، فرهنگسرای پایداری، نگارخانه میرک، نگارخانه سروش، نگارخانه رضوان، نگارخانه پارسه و مرکز آفرینشهای هنری آستان قدس رضوی.
ورزش

از مجموعه ورزشی تختی مشهد، مجموعه‌های ورزشی آستان قدس رضوی، استادیوم ثامن، استخرهای ارمغان، هلال احمر و شهید بهشتی، مجموعه ورزشی موجهای آبی می‌توان بعنوان نمونه یاد کرد.
نشریات

نشریات مهم مشهد عبارت‌اند از روزنامه خراسان و روزنامه قدس که در سطح کشوری منتشر می‌شوند، و هفته نامه نخست روزنامه شهرآرا مجله طنز و کاریکاتور بچه مشد که مخصوص شهر مشهد است.
آموزش
دانشگاه‌ها

این شهر با دارا بودن مراکز دانشگاهی و آموزش عالی بسیار بویژه دانشگاه فردوسی مشهد با بیش از ۲۳ هزار دانشجوی داخلی و خارجی و نیز دانشگاه علوم پزشکی مشهد، عملاً به قطب دوم دانشگاهی کشور پس از تهران مبدل شده‌است. علاوه بر آن شهرداری مشهد در سال ۱۳۸۷ هجری شمسی توسط سازمان بین‌المللی کلان شهرهای جهان متروپلیس به عنوان دومین مقر آموزشی این سازمان پس از مونترال در کانادا انتخاب شده‌است.

اسامی برخی دانشگاه‌های مشهد به شرح زیر است

دانشگاه فردوسی مشهد، موسسه آموزش عالی حکمت رضوی، موسسه غیر انتفاعی خیام، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، موسسه آموزش عالی سجاد مشهد، موسسه آموزش عالی خاوران، دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، دانشکده فنی سما، جهاد دانشگاهی مشهد، دانشگاه پیام‌نور مشهد، مرکز تربیت معلم شهید بهشتی مشهد، موسسه اموزش عالی بینالود مشهد، موسسه آموزش عالی بهار، موسسه آموزش عالی تابران، موسسه آموزش عالی توس مشهد، دانشکده فنی شهید منتظری، دانشکده فنی مهندسی ثامن الحجج، دانشگاه امام رضا، حوزه علمیه مشهد، مدرسه علمیه آیت‌الله‌العظمی خویی، مؤسسه آموزش عالی اقبال لاهوری مشهد، مؤسسه آموزش عالی سلمان، مؤسسه آموزش عالی خراسان، مؤسسه آموزش عالی فردوس موسسه اموزش عالی کاویان، مؤسسه آموزش عالی اسرار، موسسه آموزش عالی خاوران، موسسه آموزش عالی مطهر مشهد وابسته به دانشگاه فردوسی

حمل‌ونقل
ترافیک

حمل و نقل در شهر مشهد بر عهده سازمان تاکسیرانی، شرکت واحد اتوبوسرانی و شرکتهای خصوصی، تاکسی تلفنی‌ها و مینی‌بوس‌ها می‌باشد.

متروی مشهد

قطار شهری مشهد در روز ۲ اسفند ۱۳۸۹ به بهره‌برداری رسید. بر این اساس مشهد بعد از تهران دومین شهر در ایران است که از شبکه مترو برخوردار می‌شود. متروی مشهد شرق و غرب شهر را در کمتر از 50 دقیقه به هم متصل می‌کند.

بر اساس پیش بینی ها، شهر مشهد نیازمند 4 خط مترو است. مسیر شماره ۱ قطار شهری مشهد به طول ۲۵ کیلومتر از فرودگاه شهید هاشمی‌نژاد تا منطقه وکیل‌آباد مسیر شماره ۲ به طول ۱۴ کیلومتر از انتهای طبرسی شمالی تا میدان فضل بن شاذان مسیر شماره ۳ به طول حدود ۲۴ کیلومتر از شهرک ابوذر تا قاسم آباد مسیر شماره 4 به طول ۱۴ کیلومتر از شهرک شهید رجایی به خواجه ربیع

در طرح قطار شهری مشهد، توسعه خطوط قطار شهری به شهرهای جدیدی چون گلبهار و بینالود نیز پیش بینی و تصویب شده است.
بزرگراه ها

در کلانشهر مشهد به طور دقیق 75 کیلومتر بزرگراه داخل شهری وجود دارد که با وجود توسعه آنها ولی طرح اصلی و پایه ی اکثریت آنها به قبل از انقلاب اسلامی بر می گردد.

از مهمترین آنها بزرگراه صدمتری است که با طول 21 کیلومتر در گذشته به عنوان کمربندی احداث شد و امروزه بزرگراه صدمتری سابق که به دلیل ساخت و ساز، بزرگراه شهری محسوب میشود شامل سه بزرگراه قائم، فجر و بسیج می گردد.


بزرگراه های مشهد

بزرگراه های مشهد عبارتند از: بزرگراه میثاق، بزرگراه شهید کلانتری، بزرگراه امام علی، بزرگراه نمایشگاه، بزرگراه وکیل آباد، بزرگراه خاتم، آزادی، بزرگراه قائم، بزرگراه بسیج، بزرگراه همت (فجر).

آلودگی هوا

بر طبق آمار ارائه شده حدود ۳۰ درصد آلودگی هوای مشهد، مربوط به خودروهای فرسوده سطح شهر است. در سطح شهر مشهد، روزانه ۴ میلیون و 200 هزار سفر درون شهری انجام می شود که در آن، یک میلیون و 200 هزار نفر مسافر جابجا می شود. در حال حاضر، تنها 50 درصد این سفرها، با وسایل حمل و نقل عمومی انجام می گیرد. همچنین سالانه حدود 40 هزار خودرو به شبکه معابر شهری وارد می شود. در این میان، حدود شش درصد سفرهای درون شهری، با دوچرخه انجام می شود. 12 ايستگاه سنجش آلودگي هوا در مشهد مستقر است كه بيش از 80 درصد از پهنه شهر را پوشش مي دهد و براي پوشش صد در صدي به احداث پنج ايستگاه ديگر نياز است

>> Modules Anywhere >>> -->

آبشار اخلمد مشهد مشهد

آبشار اخلمد آبشار اخلمد نام آبشاری است در استان خراسان رضوی در شمال شرقی ایران.این آبشار در ۲ کیلومتری روستای قدیمی اخلمد

فرهنگسرای غدیر مشهد مشهد

فرهنگسرای غدیر این فرهنگسرا با هدف ایجاد فضاهای سالم فرهنگی در جهت رشد و شکوفايی رفتارهای فرهنگی و اجتماعی جوانان و

فرهنگسرای بهشت مشهد مشهد

فرهنگسرای بهشت مکانی که امروزه فرهنگسرای بهشت نامیده می‌شود، پیش از این یکی از صدها بنای موجود در محله سراب مشهد بوده که

نقشه مشهد مشهد

هتل نور 3 ستاره مشهد مشهد

هتل نور 3 ستاره توضیحات هتل بین المللی نور مشهد با فاصله ای کمتر از ۳۰۰ متر از حرم مطهر حضرت رضا در مرکز شهر مقدس مشهد در

هتل شرق زیست 3 ستاره مشهد مشهد

هتل شرق زیست 3 ستاره توضیحات هتل آپارتمان بزرگ شرق زیست با فاصله کمتر از 100 متر با حرم مطهر امام هشتم، حضرت علی ابن موسی

هتل مشهد 3 ستاره مشهد

هتل مشهد 3 ستاره خدمات شامل 140 اتاق دو تختي و سه تختي، سوئيت و آپارتمانهاي لوكس ،مجهز به تلويزيون و ويدئو مركزي ،يخچال و

هتل قصر آیدین 3 ستاره مشهد مشهد

هتل قصر آیدین 3 ستاره توضیحات هتل قصر آيدين واقع در مشهد با فاصله اي حدود 10 دقيقه از بارگاه ملكوتي حضرت علي بن موسي الرضا

هتل میثاق 4 ستاره مشهد مشهد

هتل میثاق 4 ستاره خدمات سالنهاي مجلل برگزاري جشنها و مراسم ، سالن هاي نمايشگاهي ، آمفي تئاتر ، سالن كنفرانس و رستوران ،

هتل مینو 4 ستاره مشهد مشهد

هتل مینو 4 ستاره توضیحات هتل مينو با مزيت قرار گرفتن در نزديكي حرم مطهر ثامن الحجج (ع) و دسترسي سريع وآسان به مركز شهر ، بازار

هتل ایران 4 ستاره مشهد مشهد

هتل ایران 4 ستاره توضیحات داراي 162 اطاق و آپارتمان لوكس مجهز به حمام ،يخچال ،تلويزيون رنگي ،ويدئو،سيستم تلفن بين الملليو

هتل لاله 4 ستاره مشهد مشهد

هتل لاله 4 ستاره توضیحات هتل لاله مشهد در یکی از زیباترین و قدیمی ترین خیابانهای شهر مشهد و در نزدیکی پارک زیبا و تاریخی

هتل هلیا 4 ستاره مشهد مشهد

هتل هلیا 4 ستاره توضیحات داراي 96 اطاق لوكس مجهز به حمام ،يخچال ،تلويزيون رنگي ،ويدئو،سيستم تلفن بين الملليو كانالهاي

هتل 4 ستاره صبا مشهد مشهد

هتل 4 ستاره صبا توضیحات هتل صبادر فاصله 5 كيلومتري ودر مسير مستقيم حرم مطهر حضرت رضا(ع) قرار دارد.موقعيت جغرافيايي هتل اين

هتل توس 4 ستاره مشهد مشهد

هتل توس 4 ستاره توضیحات هتل 4 ستاره توس مشهد طبق آخرین و مدرن ترین طراحی های صنعت هتلداری دنیا ساخته شده است و خدمات رفاهی

هتل بشری 5 ستاره مشهد مشهد

هتل بشری 5 ستاره توضیحات هزینه ساخت این مجموعه با سرمایه گذاری خارجی به مبلغ یازده میلیون دلار و بدون بهره گیری از تسهیلات

هتل پردیسان 5 ستاره مشهد مشهد

هتل پردیسان 5 ستاره توضیحات هتل پردیسان با زیربنای حدود 24000 مترمربع و مساحت 33000 متر مربع در یکی از خوش آب و هوا ترین مناطق

هتل هما 5 ستاره مشهد مشهد

هتل هما 5 ستاره توضیحات هتل هما پنج ستاره و لوكس مشهد،در منطقه اي آرام و پاركي وسيع و سرسبز، گلچيني از آراسته ترين سوئيت ها و

هتل قصر 4 ستاره مشهد مشهد

هتل قصر 4 ستاره خدمات هتل بین المللی قصر مشهد با فاصله ای کمتر از 800 متر از حرم مطهر حضرت رضا در مرکز شهر مقدس مشهد در

فرودگاه بین‌المللی مشهد مشهد

فرودگاه بین‌المللی مشهد فرودگاه بین المللی مشهد در زمینی به مساحت ۵۴۰ هکتار در قسمت جنوب شرقی شهر مشهد قرار دارد و با دو

آرامگاه نادرشاه مشهد مشهد

آرامگاه نادرشاه نادر شاه در هنگام حیات خود دستور ساخت آرامگاهی کوچک در بالا خیابان مشهد داد. این آرامگاه کوچک در سال ۱۱۴۵

آرامگاه فردوسی مشهد مشهد

آرامگاه فردوسی آرامگاه فردوسی، بنایی است در توس در شمال مشهد در خاک‌جای ابوالقاسم فردوسی که در سال ۱۳۱۳ هم‌زمان با

غار مغان مشهد مشهد

غار مغان پدیده شگفت‌انگیز طبیعت این غار در حدود شصت کیلومتری جنوب مشهد پس از روستاهای بالندر، اردمه، خان رود، در جنوب

بوستان طبیعی هفت حوض مشهد مشهد

بوستان طبیعی هفت حوض یکی از معدود جاذبه‌های طبیعی با مناظر چشم‌نواز جنوب‌شرقی مشهد بوستان هفت حوض با وسعت 570 هکتار

مناظر طبیعی بند گلستان مشهد مشهد

مناظر طبیعی بند گلستان یکی از گردشگاه‌های مهم و با طراوت مشهد منطقه گلستان با جاذبه‌های طبیعی و مذهبی است و بند گلستان

طرقبه مشهد مشهد

منطقه ییلاقی طرقبه ییلاق طرقبه با وسعت 1600 کیلومترمربع در منطقه‌‌ای کوهستانی در امتداد بینالود واقع شده و در 15 کیلومتری

شاندیز مشهد مشهد

منطقه ییلاقی شاندیز منطقه شاندیز واقع در 38 کیلومتری غرب شهر مشهد از دیرباز به عنوان یکی از ییلاقات دشت توس مورد توجه بوده و

مجتمع ارشاد مشهد مشهد

مجتمع ارشاد این مجموعه با وسعت 7 هکتار واقع در انتهای بلوار وکیل‌آباد، نرسیده به دو راهی شاندیز ـ طرقبه، فرعی سمت راست توسط

باغ وحش وکیل‌آباد مشهد مشهد

باغ وحش وکیل‌آباد از جمله تفرج‌گاه‌ها و مراکز ییلاقی قدیمی حاشیه شهر مشهد، منطقه‌ای است به نام وکیل‌آباد که پیش از این

مجموعه کوهستان پارک مشهد مشهد

مجموعه کوهستان پارک این مجموعه واقع در انتهای بلوار وکیل‌آباد شهر مشهد محدوده‌ای به وسعت 30 هکتار را به خود اختصاص داده که

مسیر پلکانی بابا کوهی مشهد مشهد

مسیر پلکانی بابا کوهی شهر مشهد در امتداد شمال غربی به جنوب‌شرقی گسترده شده است و دیوارهایی از دامنه کوه‌های بینالود در آن

پردیس قائم مشهد مشهد

پردیس قائم این بوستان با وسعتی معادل 163926 مترمربع در شمال شهر مشهد واقع شده و از جنوب به بلوار صد متری قائم، از شمال به شهرک

بوستان وحدت مشهد مشهد

بوستان وحدت این بوستان در تقاطع بلوار وحدت و بلوار ولایت با مساحتی حدود15 هکتار واقع شده که طراحی جدید آن در سال 1380ش انجام

پارک جنگلی و کمپ طرق مشهد مشهد

پارک جنگلی و کمپ طرق این بوستان طبیعی با وسعت تقریبی 186 هکتار در بزرگراه شهید کلانتری در حاشیه میدان غدیر واقع گردیده و با

بوستان و کمپ بابا قدرت مشهد مشهد

بوستان و کمپ بابا قدرت این بوستان در انتهای بلوار فرودگاه قرار دارد. وسعت آن حدود 20 هکتار است و در سال 1380ش احداث شده است. در

مجموعه کوهسنگی مشهد مشهد

مجموعه کوهسنگی این محدوده به هیات مثلثی است که بخش عمده آن را ارتفاعات سنگی تشکیل می‌دهد. در این اراضی دو کوه کم ارتفاع سنگی

باغ ملی مشهد مشهد

باغ ملی این بوستان کوچک در یکی از خیابان‌های قدیمی شهر مشهد به نام «ارگ» و با اسم فعلی امام خمینی(ره)،جنب بازار جنت قرار

مجموعه شهربازی پارک ملت مشهد مشهد

مجموعه شهربازی پارک ملت وسعتی معادل چهار هکتار از پارک بزرگ ملت به مجموعه شهربازی اختصاص یافته است. این پروژه با همکاری

پارک بزرگ ملت مشهد مشهد

پارک بزرگ ملت این بوستان با وسعتی بالغ بر 72 هکتار در سال 1345 در ابتدای بلوار وکیل‌آباد احداث گردید و یکی از مهمترین و

راسته بازار جنت مشهد مشهد

راسته بازار جنت این راسته بازار در گذشته جزيی از محله‌ای بزرگ به شمار می‌آمد که در قسمت مرتفع و بلند شهر شامل ارگ شهر و

بازار هنر خراسان مشهد مشهد

بازار هنر خراسان این مکان با هدف احیای هنرهای بومی و سنتی خراسان در فضایی مناسب در بخشی از مجموعه فرهنگی‌ـ تفریحی کوهسنگی

بازار گوهرشاد مشهد مشهد

بازار گوهرشاد این مجتمع در حاشیه بلوار شهید صادقی، بین میدان راهنمايی و چهارراه ششصد دستگاه شهر مشهد واقع شده است. مساحت

مجتمع تجاری پروما مشهد مشهد

مجتمع تجاری پروما این مرکز تجاری در حاشیه میدان جانباز واقع گردیده و با مساحت 5000 مترمربع فضای فروشگاهی حدود 20000 مترمربع

بازار حکیم مشهد مشهد

بازار حکیم یکی دیگر از مراکز خرید مشهد، بازار حکیم است که با توجه به تنوع و گوناگونی اجناس عرضه شده در آن همواره مورد توجه

مجتمع تجاری زیست خاور مشهد مشهد

مجتمع تجاری زیست خاور این مجتمع در ابتدای خیابان کوهسنگی واقع گردیده و امروزه از مراکز مهم خرید در شهر مشهد محسوب می‌شود.

بازار مرکزی مشهد مشهد

بازار مرکزی مجموعه تجاری بازار مرکزی در چهارراه شهدا واقع گردیده و محدوده آن فضای وسیعی را به خود اختصاص داده است.

مرکز تجاری خیام مشهد مشهد

مرکز تجاری خیام مرکز بین‌المللی مبادلات تجاری و خدمات گردشگری خیام در زمینی به مساحت 200 هکتار در حاشیه شمالی شهر مشهد در

مجتمع تجاری الماس شرق مشهد مشهد

مجتمع تجاری الماس شرق مجتمع تجاری الماس شرق با 6 طبقه و زیربنای 67267 مترمربع و 1090 واحد، در یک موقعیت مکانی ویژه یا

بازار رضا مشهد مشهد

بازار رضا این راسته بازار در ضلع شرقی میدان بیت‌المقدس شهر مشهد واقع شده و از مهم‌ترین مراکز خرید زائرین و گردشگران به شمار

تور مشهد مشهد

مشهد مشهد شهری در شمال شرقی ایران و مرکز استان خراسان رضوی است. بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ این شهر با